Dysponentami ZFRON, których dotyczy nowa wpłata, są zakłady pracy chronionej i ich następcy prawni oraz pracodawcy, którzy utracili status ZPCh, a osiągają co najmniej 25-procentowy wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych.

Jak czytamy w Dzienniku Gazecie Prawnej, gromadzą oni na ZFRON środki wymienione w art. 33 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (dalej: ustawa), pochodzące m.in. z przysługujących im lub ich poprzednikom prawnym zwolnień z podatków i opłat (art. 31 ust. 1 ustawy), z zaliczek na podatek dochodowy zachowanych przez dysponenta ZFRON na podstawie art. 38 ust. 2 lub 2a ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: ustawa o PIT) czy z nadwyżki dofinansowania do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych nad wynagrodzeniami pracowników za lata 2004 - 2008.

Środki ZFRON przeznacza się na finansowanie rehabilitacji zawodowej, społecznej i leczniczej oraz ubezpieczenie osób niepełnosprawnych, zgodnie z rozporządzeniem ministra pracy i polityki społecznej z 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (Dz.U. nr 245, poz. 1810 z późn. zm.) i zakładowym regulaminem wykorzystania tych środków.
ZFRON na te cele wydatkuje się odpowiednio z trzech pul, tj. co najmniej 10-procentowej puli na pomoc indywidualną dla osób niepełnosprawnych, co najmniej 15-procentowej na indywidualne programy rehabilitacji osób niepełnosprawnych (IPR) oraz maksymalnie 75-procentowej części ogólnej ZFRON.

Środki ZFRON mają szczególny charakter. Pozostają w dyspozycji pracodawcy tak długo, jak kwalifikuje się on do dysponowania tym funduszem, a potem podlegają wpłacie do PFRON.
Wprowadzając nową wpłatę na PFRON, ustawodawca wyszedł z założenia, że skoro niewykorzystane środki ZFRON u danego dysponenta nie posłużyły osobom niepełnosprawnym zgodnie z celem tego funduszu, to powinny zostać wpłacone do PFRON i zasilić zasoby, z których finansowany jest cały system wspierania rehabilitacji i zatrudnienia osób niepełnosprawnych.

Rozwiązanie to przewidziano na stałe w art. 33 ust. 4C ustawy, z tym że za 2011 r. podstawą uiszczania tej wpłaty rocznej będzie przepis przejściowy, tj. art. 13 ustawy z 29 października 2010 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz niektórych ustaw.
Zgodnie z art. 13 nowelizacji ustawy wpłacie na PFRON (w terminie do 20 stycznia 2012 r.) podlegają środki ZFRON pochodzące ze zwolnień, o których mowa w art. 31 ust. 1 ustawy, oraz kwoty pobranych zaliczek na podatek dochodowy nieodprowadzonych do urzędu skarbowego na podstawie art. 38 ust. 2 lub 2a ustawy o PIT uzyskane przed 1 stycznia 2011 r., a niewykorzystane do 31 grudnia 2011 r. Wpłacie tej podlegają niewykorzystane środki niezależnie od tego, do której puli ZFRON zostały przypisane.
Ustalając, czy dane środki ZFRON powinny zostać wpłacone do PFRON, należy więc przeanalizować, czy zostały one uzyskane z określonych źródeł przed 1 stycznia 2011 r. i czy zostały wykorzystane do 31 grudnia 2011 r. Niezależnie od tego warto zastanowić się, czy mogą zostać wykorzystane jeszcze do końca 2011 r.

Gdy pracodawca nie wykorzysta trwale środków ZFRON pochodzących ze wspomnianych źródeł, a ponownie trafią one na ZFRON, to nie zostaną przekwalifikowane na środki niepubliczne, lecz będą nadal traktowane tak jak w dniu ich uzyskania, a więc jako środki pochodzące z określonego źródła i uzyskane w określonej dacie (np. jako poakcesyjne środki publiczne z 2007 r. pochodzące ze zwolnienia z opłat czy przedakcesyjne środki z 2003 r. pochodzące z zaliczek podatkowych), a niejako środki niepubliczne wpłacone na ZFRON w 2011 r. przez dysponenta lub inne osoby.

Wykorzystanie środków bezspornie wyłączające obowiązek ich wpłaty na PFRON ma miejsce, gdy zostały one trwale wyłączone z ewidencji ZFRON, a więc, gdy nie są już i nie staną się ponownie środkami ZFRON.
Ma to miejsce w razie bezzwrotnego wydatkowania środków ZFRON zgodnie z obowiązującymi przepisami. Z jednej strony środki te nie zostaną zwrócone dysponentowi (np. w razie udzielenia i faktycznego umorzenia pożyczki przed upływem terminu wykorzystania danych środków ZFRON). Z drugiej – dysponent nie będzie musiał ich zwrócić na ZFRON, jak ma to miejsce w przypadku, o którym mowa w art. 33 ust. 4a pkt 1 ustawy np. w związku z wydatkowaniem ZFRON na cele niezgodne z katalogiem dopuszczalnych wydatków, niegospodarnie czy niezgodnie z zasadami udzielania pomocy de minimis.
W powyższy sposób można finansować z ZFRON cele, których realizacja w całości przypadnie w 2011 r. (np. zapłata za wyposażenie dostarczone i opłacone w grudniu 2011 r.), albo wydatków (a nie zabezpieczenia środków na dany cel czy zadatków) z 2011 na cele realizowane w okresach przyszłych.
Pewnym rozwiązaniem jest również przesunięcie środków z puli ogólnej na pomoc indywidualną i udzielenie z nich bezzwrotnej pomocy.

Więcej w Dzienniku Gazecie Prawnej z 22 grudnia 2011 r.