Podatek dochodowy od osób fizycznych zazwyczaj kojarzy się ze skalą podatkową, przy której stawki podatku wynoszą 18% i 32% lub podatkiem liniowym zarezerwowanym dla przedsiębiorców, którego stawka wynosi 19%. Zdarza się jednak, że podatnicy muszą zapłacić fiskusowi 75% podatku. Dotyczy to osób uzyskujących przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzące ze źródeł nieujawnionych (określane wspólnym mianem przychodów ze źródeł nieujawnionych).


Nie trzeba być oszustem podatkowym

Wbrew pozorom opodatkowanie nieujawnionych źródeł jest nie tylko narzędziem walki z przestępczością mającym na celu wyłącznie opodatkowanie nielegalnych majątków. Stroną takiego postępowania może zostać każdy: ten, kto unika płacenia podatków, i ten, kto w zgodzie z literą prawa deklaruje i płaci podatki. Organy podatkowe gromadzą bowiem wiele informacji o podatnikach. Z różnych względów mogą być jednak w posiadaniu niepełnych danych co może skutkować tym, że nie będą w stanie zbilansować przychodów i wydatków podatnika.

Taka sytuacja może mieć miejsce m.in. gdy podatnicy osiągają wyłącznie przychody z zagranicy, w stosunku do których w Polsce nie powstaje obowiązek podatkowy. Podobnie będzie w sytuacji, gdy podatnik otrzyma darowizny pieniężne w kwotach wolnych od podatku, którymi sfinansuje budowę domu, zakup samochodu czy też kupno mieszkania. Wówczas organ podatkowy będzie w posiadaniu informacji wyłącznie o wydatkach podatnika nie mając żadnej wiedzy o jego przychodach. Takie przesłanki wystarczą mu do wszczęcia postępowania w tej sprawie.


Postępowanie dalekie od schematów

Ten szczególny, sankcyjny sposób opodatkowania, ustawodawca przewidział dla podatników, którzy omijają lub unikają płacenia podatku. Opiera się on na tzw. znamionach zewnętrznych świadczących o zamożności podatnika, w sytuacji gdy jego wydatki znacznie przewyższają, zadeklarowane do opodatkowania, przychody z legalnych źródeł.

Specyfika i niekonwencjonalny sposób ustalania przedmiotu opodatkowania powodują, że postępowania toczące się w sprawie opodatkowania omawianych przychodów często są długotrwałe. Ponadto są one pracochłonne i to nie tylko dla prowadzącego je organu podatkowego, ale również dla podatnika. Zadaniem organu jest bowiem zgromadzenie w takim postępowaniu szeregu informacji o sytuacji materialnej podatnika. Natomiast zadanie podatnika polega na zebraniu szeregu dokumentów potwierdzających, że posiadane przez niego mienie i dokonane wydatki mają pokrycie w przychodach pochodzących z legalnych źródeł.


Nieujawnione, czyli jakie?

Nieujawnionymi źródłami przychodów są wyłącznie te, które zostały wymienione w ustawie o pdof. Dlatego gdy w trakcie przeprowadzonego postępowania organ ustali, że podatnik nie ujawnił do opodatkowania przychodów np. z darowizny czy spadku, to powinny być one opodatkowane nie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, a podatkiem od spadków i darowizn.

Wysokość przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych organ podatkowy ustala na podstawie poniesionych przez podatnika w roku podatkowym wydatków i wartości zgromadzonego w tym roku mienia. Ma to miejsce wówczas, gdy nie znajdują one pokrycia w mieniu zgromadzonym przed poniesieniem tych wydatków lub pochodzącym z przychodów uprzednio opodatkowanych oraz wolnych od opodatkowania.

Wobec powyższego z nieujawnionymi źródłami mamy do czynienia wówczas, gdy podatnik, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie informuje urzędu skarbowego o istnieniu określonego źródła przychodów. Zetkniemy się z nimi również w sytuacji, gdy podatnik informuje o źródłach swoich przychodów, jednak znamiona jego zamożności nie znajdują odzwierciedlenia w danych zawartych w deklaracjach i zeznaniach podatkowych.

W sytuacji gdy podatnik nie wywiązuje się z obowiązku zgłoszenia źródła przychodu, lub też jego przychody nie znajdują pokrycia w źródłach ujawnionych, przychody te przestają podlegać opodatkowaniu w sposób właściwy dla tego źródła, w którym powstały. Wówczas podlegają one opodatkowaniu w oparciu o art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy o pdof, tj. zryczałtowanym podatkiem dochodowym w wysokości 75% dochodu. Jest to swoista sankcja nakładana przez ustawodawcę na podatnika za niedopełnienie obowiązków.


Jakim celom służy postępowanie?

Postępowanie prowadzone w oparciu o art. 20 ust. 3 ustawy o pdof w sprawie przychodów z nieujawnionych źródeł powinno w każdym roku podatkowym ustalić kilka elementów stanu posiadania oraz zarobków podatnika. Należą do nich:

– wartość posiadanego przez podatnika mienia pochodzącego z przychodów opodatkowanych bądź wolnych od opodatkowania na dzień 1 stycznia,
      
– kwota wydatków poniesionych w roku podatkowym,
      
– wartość zgromadzonego w roku podatkowym mienia,
      
– kwota opodatkowanych bądź wolnych od opodatkowania przychodów osiągniętych w roku podatkowym,
      
– wydatki lub składniki zgromadzonego mienia, które pokryte zostały przychodami bądź mieniem pochodzącym z przychodów opodatkowanych albo wolnych od opodatkowania.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 ze zm.).


Gazeta Podatkowa nr 60 (684) z dn. 2010.07.29, strona 5
Autor: Agata Cieśla