W systemie podstawowym dobowy wymiar czasu pracy nie może przekroczyć 8 godzin. Jednak czasami względy organizacyjne lub rodzaj pracy wymagają, aby była ona świadczona przez większą liczbę godzin. Koniecznym wówczas staje się wprowadzenie równoważnego systemu czasu pracy, który dopuszcza taką możliwość.


System równoważny

Zastosowanie równoważnego systemu czasu pracy jest możliwe, o ile uzasadnia to rodzaj pracy lub jej organizacja. Charakteryzuje się on możliwością przedłużenia dobowego wymiaru czasu pracy, nie więcej jednak niż do 12 godzin, w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 1 miesiąca. Przedłużony dobowy wymiar czasu pracy jest równoważony krótszym dobowym wymiarem czasu pracy w niektórych dniach lub dniami wolnymi od pracy. Takie regulacje zawiera art. 135 § 1 K.p.

W omawianym systemie, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, okres rozliczeniowy może zostać przedłużony do 3 miesięcy. Natomiast gdy system ten jest stosowany przy pracy uzależnionej od pory roku lub warunków atmosferycznych istnieje możliwość wydłużenia okresu rozliczeniowego, nie więcej niż do 4 miesięcy (art. 135 § 2 i 3 K.p.).


Praca przy dozorze urządzeń

W systemie równoważnym możliwe jest przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy do 16 godzin. Wówczas okres rozliczeniowy nie może przekroczyć 1 miesiąca. Dotyczy to pracowników zatrudnionych przy pracach związanych z dozorem urządzeń lub częściowym pozostawaniem w pogotowiu do pracy. W takim systemie równoważnym pracownikowi przysługuje, bezpośrednio po okresie pracy wykonywanej w przedłużonym dobowym wymiarze, odpoczynek w wymiarze odpowiadającym co najmniej ilości przepracowanych godzin. Odpoczynek ten przysługuje niezależnie od odpoczynku tygodniowego (art. 136 K.p.).


Pilnowanie mienia lub ochrona osób

Do pracowników zatrudnionych przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób, a także pracowników zakładowych straży pożarnych i zakładowych służb ratowniczych, można zastosować system dopuszczający możliwość przedłużenia dobowego wymiaru czasu pracy do 24 godzin na dobę. Przy czym okres rozliczeniowy nie może wówczas przekroczyć jednego miesiąca (art. 137 K.p.).

Dłuższa praca musi być jednak zrównoważona okresem odpoczynku. Bezpośrednio po jej świadczeniu należy pracownikowi udzielić odpoczynku w wymiarze równym co najmniej ilości przepracowanych godzin. Także w tym przypadku odpoczynek jest udzielany niezależnie od przysługującego odpoczynku tygodniowego. Ponadto przy pracach polegających na pilnowaniu mienia lub ochronie osób, jeżeli jest to uzasadnione, okres rozliczeniowy może zostać przedłużony do 3 miesięcy. Gdyby prace te zależały od pory roku lub warunków atmosferycznych, okres rozliczeniowy może wynieść nie więcej niż 4 miesiące.


Do kogo nie stosujemy systemu równoważnego?

Przepisy prawa pracy nie pozwalają na zastosowanie systemu równoważnego do wszystkich bez wyjątku zatrudnionych. Niedopuszczalne jest zatrudnianie powyżej 8 godzin na dobę:

– pracowników zatrudnionych na stanowiskach, na których występują przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia,
      
– pracownic w ciąży,
      
– pracowników młodocianych,
      
– pracowników opiekujących się dzieckiem do lat czterech – chyba, że wyrażą zgodę na pracę powyżej 8 godzin,
      
– niepełnosprawnych (wydłużenie dniówki jest jednak możliwe gdy chodzi o prace przy pilnowaniu lub lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne niepełnosprawnych albo sprawujący nad nimi opiekę, na wniosek pracownika wyrazi zgodę na takie zatrudnienie).

Trzeba podkreślić, że pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas nieprzepracowany w związku ze zmniejszeniem jego wymiaru czasu pracy z powodu zakazu przedłużania 8-godzinnej normy dobowej (art. 148 K.p.).


Przykład

Pracownik jest zatrudniony w systemie równoważnym dopuszczającym pracę po 12 godzin na dobę. Pracę wykonuje również w soboty i niedziele (hotel), w okresie rozliczeniowym wynoszącym miesiąc. Dłuższa praca jest równoważona dniami wolnymi.

Przykładowy harmonogram czasu pracy dla zatrudnionego w systemie równoważnym w sierpniu 2010 r. Czas pracy wynosi 176 godzin, a liczba dni pracy nie może przekroczyć 22.

W – wolne za niedziele

Analiza: czas pracy (176 godz.) – zachowany, odpoczynki dobowe i tygodniowe – zachowane, dni wolne za niedziele – wyznaczone, jedna na cztery tygodnie niedziela wolna od pracy – zachowana.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 26.06.1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.).

Gazeta Podatkowa nr 60 (684) z dn. 2010.07.29, strona 7
Autor: Ewa Madejek